อันดับ 9: Split Brain (โรคสมองแยก)

หลายคนอาจจะเคยได้ยินนะครับ สมองแต่ละซีกของคนเรามีบุคลิคและความสามารถที่แตกต่างกัน ในคนส่วนใหญ่ ซีกซ้ายจะเป็นที่อยู่ของวงจรเกี่ยวกับเรื่องการใช้ภาษา การคิดเลข การใช้เหตุผล และเป็นซีกที่ทำหน้าที่จดจำคำศัพท์ที่ใช้เรียกชื่อสิ่งของต่างๆ ส่วนซีกขวาจะโง่เรื่องเหล่านี้ แต่จะเก่งเรื่องความคิดสร้างสรรค์ เรื่องศิลปะ เรื่องอารมณ์ แล้วก็เรื่องการคิดในลักษณะที่ไม่สามารถอธิบายออกมาเป็นคำพูดได้

ในคนปกติสมองทั้งสองซีกจะทำงานสัมพันธ์ร่วมกันอยู่ตลอดเวลา ทำให้เรารู้สึกเหมือนเป็นคนคนเดียว แต่ในคนไข้ Split Brain สะพานประสาทซึ่งคอยเชื่อมโยงข้อมูล ติดต่อสื่อสารระหว่างสมองทั้งสองซีก จะถูกทำลายขาดไป ทำให้เกิดผลก็คือ สมองทั้ง 2 ซีกไม่สามารถคุยกันได้ คนไข้คนนั้นจะเกิดอาการคล้ายๆ 2 คนในร่างเดียว คือร่างกายซีกซ้ายกับซีกขวาจะรับรู้และตอบสนองไม่เหมือนกัน ยกตัวอย่างเช่น เวลาถือของในมือซ้าย (ซึ่งส่งสัญญาณไปสมองซีกขวา) คนไข้จะไม่สามารถบอกได้เลยว่าของที่ถืออยู่คืออะไร เพราะสมองซีกขวามันไม่รู้ศัพท์ แล้วมันก็ไม่สามารถส่งสัญญาณไปปรึกษากับซีกซ้ายได้เหมือนอย่างในคนปกติ

ในทำนองเดียวกัน หากเรานำคนไข้ Split Brain มานั่งจ้องตรงกลางจอคอมฯ เสร็จแล้วฉายภาพตะหลิวให้เขาดู ถ้าภาพปรากฏขึ้นทางด้านขวาของจอ (เข้าสู่สมองซีกซ้าย) เขาก็จะสามารถบอกได้ตามปกติว่ามันคือตะหลิว ทีนี้พอสลับกัน หากเราฉายภาพขึ้นข้างซ้ายบ้าง (เข้าสู่สมองซีกขวา) คนไข้จะได้แต่นั่งนิ่งใบ้ แล้วก็บอกว่า “ไม่เห็นจะมีรูปอะไรเลย” ราวกับว่าสายตาของเขาไม่ได้มองเห็นสิ่งใด

แต่ทีนี้ถ้าหากเราทดลองต่อไป โดยการเอาลังมาใบหนึ่ง ในนั้นมีของมากมายหลายอย่างรวมทั้งตะหลิวอยู่ด้วย แล้วบอกให้คนไข้ใช้มือซ้าย (รับคำสั่งจากซีกขวา) ควานล้วงลงไปเลือกของมา 1 อย่างโดยห้ามมอง เขาก็จะสามารถเลือกหยิบตะหลิวขึ้นมาได้อย่างถูกต้อง ทั้งๆ ที่ตะกี้ก็บอกว่ามองไม่เห็นอยู่หยกๆ กระทั่งว่า ถ้าเราแกล้งไม่ได้ใส่ตะหลิวไว้ให้ในลัง มือซ้ายของเขาก็จะยังสามารถเลือกหยิบของที่ใกล้เคียงมากที่สุดออกมาได้อยู่ดี อย่างเช่น ถ้าหาตะหลิวไม่เจอ ก็อาจจะหยิบกระทะออกมาแทน แบบนี้เป็นต้น แสดงว่า จริงๆ แล้ว สมองซีกขวาก็ไม่ได้โง่ซะทีเดียว ดูมันก็ออกจะรู้เรื่องดี เพียงแต่พูดออกมาไม่ได้ อธิบายออกมาไม่เป็นเท่านั้นเอง

ทั้งหมดนี้ ถ้าเราเข้าไปถามคนไข้ให้ช่วยอธิบายหน่อยว่าทำไมถึงเลือกสิ่งที่เลือก เขาจะงงมาก แล้วก็จะตอบออกมาประมาณว่า “เออ นั่นสิ ไม่รู้เหมือนกัน ทำไมตูถึงเลือกตะหลิวฟะ?” จริงๆ แล้วลึกๆ เขาไม่ได้งงหรอก สมองซีกขวารู้ดีว่าทำอะไรลงไป แต่มันตอบออกมาไม่ได้ ก็เลยโดนซีกซ้ายซึ่งไม่ได้เห็นภาพแย่งพูด

ปรากฏการณ์นี้ยิ่งเห็นได้ชัดเจนขึ้น ถ้าเราเปลี่ยนรูปแบบการทดลองนิดหน่อย จากที่เคยฉายภาพทีละภาพ คราวนี้ฉาย 2 ภาพพร้อมๆ กันเลย ภาพนึง สมมติว่าเป็น ‘แอปเปิ้ล’ ก็แล้วกัน ฉายให้เฉพาะสมองซีกซ้ายดู ส่วนอีกภาพนึง สมมติว่าเป็น ‘กระทะ’ อันนี้ฉายให้เฉพาะซีกขวาดู เสร็จแล้วเราก็ให้คนไข้เลือกชี้จากรูปภาพต่างๆ 10 ใบ ว่าอันไหนเกี่ยวข้องกับภาพที่เห็นตะกี้มากที่สุด ผลปรากฏว่า มือขวาของคนไข้ (รับคำสั่งจากซีกซ้ายซึ่งเห็นแอปเปิ้ล) ชี้ไปที่รูป ‘หนอน’ ส่วนมือซ้าย (รับคำสั่งจากซีกขวาซึ่งเห็นกระทะ) ชี้ไปที่รูป ‘ตะหลิว’ พอถามว่าทำไมมือขวาเลือกอันนี้ คนไข้ก็จะสามารถอธิบายได้อย่างไม่มีปัญหาว่า “อ๋อ ก็ หนอนมันชอบกินแอปเปิ้ลไง” (สมองซ้ายตอบได้อยู่แล้ว) ทีนี้พอมาอีกมือนึง “แล้วไม่ทราบว่าทำไมมือซ้ายคุณถึงเลือกตะหลิวละครับ?” สถานการณ์คราวนี้กลายเป็น ซีกขวารู้อยู่ว่ากระทะคู่กับตะหลิว แต่พูดไม่ได้ ส่วนซีกซ้ายไม่ได้รู้เรื่องเลยว่าตะกี้ซีกขวาเห็นอะไร รู้แต่ว่าตัวมันเองน่ะเห็นแอปเปิ้ล มันก็จะงงอยู่พักนึง ทว่ามันก็จะพยายามใช้ทักษะถนัดของมันเรื่องภาษากับเรื่องการใช้เหตุผลตีความ มั่วเค้นคำอธิบายที่ฟังดูดีออกมาจนได้ในที่สุด สุดท้ายคนไข้อาจจะพูดตอบไปว่า

“ อืมม ตะหลิวกับแอปเปิ้ลเกี่ยวกันยังไงน่ะเหรอ อืมม… อ๋อ ก็นี่ไง แอปเปิ้ลนี่มันโดนหนอนไชใช่ม้า… มันก็จะเหมือนกับสำนวนที่ว่า ‘หนอนบ่อนไส้’ ทีนี้ ในหนังฮ่องกงเรื่อง Infernal Affairs 2 คน 2 คม ใช่มะ มันก็จะเป็นเรื่องเกี่ยวกับหนอนบ่อนไส้เหมือนกัน โดยมีโจรที่ปลอมตัวเข้าไปเป็นตำรวจ นำแสดงโดย หลิว เต๋วหัว ซึ่ง ชื่อของเค้าก็คือ ‘หลิว’ ก็จะไปตรงกับคำว่า ‘ตะหลิว’ พอดี… อ่า นี่ไง เกี่ยวกันแบบนี้นี่เอง ผมคิดไว้ตั้งแต่แรกแล้วล่ะ “

ทิ้งท้ายอีกสิ่งนึงที่น่าสนใจมากเกี่ยวกับโรคนี้ก็คือ คนเป็น Split Brain บางคน มีอาการ Alien Hand ควบคู่ไปพร้อมๆ กันด้วย! เหมือนกับว่า มือขวาเป็นลูกสมุนของสมองซีกซ้ายผู้พูดเก่งใช้เหตุผลเก่ง (หรืออีกนัยหนึ่งคือตอแหลเก่ง) ส่วนมือซ้ายเป็นลูกสมุนของสมองซีกขวาผู้ชอบใช้อารมณ์ดิบ ไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ แล้วทั้งสองมือนี้ก็มักจะชอบทำอะไรที่ตรงข้ามกันอยู่เสมอ ยกตัวอย่างเช่น เวลาคุณไปมีข้อขัดแย้งกับคนที่เป็น Split Brain เขาอาจจะพูดจากับคุณดีๆ ด้วยเหตุด้วยผล มือขวาสมุนสมองซ้ายก็เอื้อมมาลูบหลังลูบไหล่แสดงความเข้าใจเห็นใจ แต่ทีนี้ยังไม่ทันไร มือซ้ายสมุนสมองขวาอาจจะยกขึ้นมาตบหน้าคุณ ฉาด! เลือดกบปาก อันนี้ก็อาจเป็นไปได้

video: สารคดี Split-Brain จากช่อง Discovery (ครึ่งหลังมีเกี่ยวกับ Alien Hand ด้วย)

Credit : คุณแทนไท   ประเสริฐกุล

Related posts:

1. อาการบาดเจ็บทางสมองยอดเยี่ยม อันดับที่ 10
2. อาการบาดเจ็บทางสมองยอดเยี่ยม
3. อาการบาดเจ็บทางสมองยอดเยี่ยม อันดับที่ 8
4. อาการบาดเจ็บทางสมองยอดเยี่ยม อันดับที่ 5
5. อาการบาดเจ็บทางสมองยอดเยี่ยม อันดับที่ 4